Odiseja slobode Adolfa Muka

O Adolfu Muku valja prije svega govoriti kao o nekom ko se tada, u patrijarhalnoj sredini u koju su tek počele stizati neke progresivnije ideje - borio za slobodu i jednakost na svoj način. I sve do Beča, i do građanskim ratom izmučene Španije... I u našoj sredini u kojoj je za mnoge bio ,,sin tuđina“, stranca. Njegov životni put, iako kratak i tragično završen - bio je i jedna velika avantura... Da ne vjerujete, da su takvi živjeli i stvarali tad na našim prostorima

Prvi revolucionari na našim prostorima? Pa, jedan od prvih u Jugoslaviji uopšte bio je - Kotoranin. I to važna svjetska priča revolucije. Sin kotorskog trgovca, a u Crnoj Gori prije više od vijek jedan od najpopularnijih ljevičara. I uz sve to - mladić koji uopšte nije bio našeg porijekla.

To što je Adolf Muk - Levi bio ljevičar i jedan od prvih komunista sa prostora Crne Gore - je i manje bitno za ovu priču. Odnosno, manje bitna je priča o ideologijama, ljevici i desnici - i svijesti o njima na našim prostorima u to vrijeme prije više od 100 godina.

O Adolfu Muku valja prije svega govoriti kao o nekom ko se tada, u patrijarhalnoj sredini u koju su tek počele stizati neke progresivnije ideje - borio za slobodu i jednakost na svoj način. I sve do Beča, i do građanskim ratom izmučene Španije... I u našoj sredini u kojoj je za mnoge bio ,,sin tuđina“, stranca. Njegov životni put, iako kratak i tragično završen - bio je i jedna velika avantura... Da ne vjerujete, da su takvi živjeli i stvarali tad na našim prostorima.

Mukov otac bio je Njemac Frederik Muk (Muck); u Boku je doselio 1882, a 11 godina kasnije rođen je Adolf. I već kao mladić inspirisan ljevičarskim idejama, revolucijom u Rusiji... 

Znamo, na primjer, da je Adolf osnovnu školu i dva razreda gimnazije završio u Kotoru. Pa da je učio i tehničku školu u Veneciji. Da je već od 1907. kao tinejdžer u Kotoru radio kao konobar. I od tada radio na sebi, naučio četiri svjetska jezika, čitao - i oppredijelio se za socijaliste.

U Boki je u februaru 1918. bio veliki i slavni ustanak mornara. Samo osam mjeseci kasnije Austrougarska se raspala a Kotor ušao u sastav Jugoslavije. I već 1919. Adolf Muk, sa 25 godina, bio je član Komunističke partije - tada nazvane Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista). Njen je kandidat za Ustavotvornu skupštinu bio iz Kotora.

I uhapšen je već u avgustu 1921. u svom gradu. Tada nakon atentata na ministra policije Draškovića. Navodno (a to su ga optuživale iz drugih frakcija u partiji) - Adolf je bio osumnjićen i da je razotkrio partijske planove... 

Isti taj Adolf Muk, na primjer - je želio da organizuje veliki ustanak komunista sa crnogorskim federalistima, 1932. godine. Plan je bio - da se nakon toga Crna Gora priključi Sovjetskom Savezu, tada jedinoj komunističkoj zemlji! I već dvije godine kasnije, polako počinje njegov uspon ka vrhu partijskih struktura. I boravi uglavnom u Beču, gdje je tada bilo sjedište u Jugoslaviji već dugo zabranjene Komunističke partije.

Ključni momenat dešava se prije 90 godina: u saradnji sa tadašnjim vođom jugoslovenskih komunista Milanom Gorkićem  krajem1936, Kotoranin Muk (tada već poznat kao ,,drug Levi“) planira da pošalje stotine jugoslovenskih dobrovoljaca u Građanski rat u Španiji. Protiv Frankovih fašista. Plan je bio da trgovački ,,La Kors“ brod iz Kotora tajno izvuče dobrovoljce iz zemlje. Adolf Muk je dobio zadatak da bude koordinator - kao dobar poznavalac mora.

I šta se desilo: brod je prvo trebao doći iz francuskog Marseja u Kotor i odatle ,,pokupiti“ dobrovoljce. Već po ulasku u zaliv brod zaustavljen, Muk uhapšen, kao i dio dobrovoljaca, njih oko 120 u Čanju...

Tito i Gorkić su za neuspjeh operacije okrivili Adolfa Muka, tada na robiji (kazna od čak deset godina, jedna od najvećih za predratne komuniste!) - da nije bio dovoljno konspirativan. Ceh je životom platio sam Gorkić, u Moskvi, optužen da je engleski agent... 

 

A Adolf je nakon mučenja u zatvoru Glavnjači kod Beograda priznao krivicu - da je planirao da povede dobrovoljce u Španiju. A neko je u partiji čak i tvrdio da je na mučenju - Muk odao Gorkića, odnosno da se iza tog imena krije sarajevski novinar jevrejskog porijekla Josip Čižinski. U mnogo smutnim vremenima u partiji i unutrašnjih spletki (tih godina je i Tito krivio Gorkića za propast one operacije slanja dobrovoljaca) - Muk, tada na robiji, je isključen iz komunista.

U zatvoru je bio u svom Kotoru. Nakon okupacije 1941. taj isti Adolf Muk, mučen od policije lojalne jugoslovenskom kralju, a odbačen od svojih komunista - hrabro odbija sve ponude da sarađuje sa Italijanima i izađe na slobodu.

Da zaista nije bilo tu njegove krivice, svjedoči i njegov kraj. Italijani su ga u aprilu 1943. prebacili iz zatvora u Herceg Novi - nakon što je u zatvoru odbio još jednom da se odrekne komunizma. Već krajem istog mjeseca strijeljan je na Debelom Brijegu... A samo koji mjesec kasnije, poraženi italijanski fašisti će se sramno povući iz Crne Gore.

Brat Artur strijeljan je u okupiranom Kotoru u novembru 1941. A stariji brat Tripo život je izgubio kao partizanski borac 1944, u okolini Cetinja... Stradanje porodice Muk tako ostaje važna, a decenijama potcjenjivana priča antifašizma i ljevice u Boki.